Alles kantelt

Parool recensie - In Alles kantelt, de nieuwe roman van Tomas Lieske, staan prachtige stukken. Dit is bijvoorbeeld heel erg mooi: 'Alle aardse lampen zijn gedoofd, de vuren van de bakkersfirma's Hus en Zaat nog niet ontstoken, de doden en vermisten van de wijk zitten op de stenen muurtjes van het puin stil voor zich uit te staren en met een zacht suizend geluid gaat heel onze wijde, naar boven gekeerde Bezuidenhoutse wereld op in de donkere sterrennacht en dus moet het tussen middernacht en vijf uur zijn.'

Een wereld wordt opgeroepen, de gevarendriehoek die deze buurt bij de Bezuidenhoutseweg vlak na de oorlog in Den Haag is voor een opgroeiende jongen, en dat gebeurt op zo'n manier dat alles zich als in een droom afspeelt: sfeervol, betoverend en geheimzinnig. En tegelijkertijd worden allerlei details gegeven die ervoor zorgen dat de boel niet gaat zweven. Het is alsof je er echt bij bent. Je zou willen dat Lieske eens een roman lang zo schreef. Maar dat is ook nu helaas niet het geval.

De jongen die zo ruim het juiste tijdstip schat, is Anton Milot. Hij groeit op in een gezin in Den Haag in de jaren veertig en vijftig van de twintigste eeuw. Als je ouder wordt, vergeet je veel van je jeugd. Je denkt er nog wel aan terug, wellicht, maar precies zoals toen zie je het toch niet meer voor je.

En dan komt de grote truc van deze roman: Anton Milot, inmiddels een dertiger - we zitten dan in de jaren zeventig - ontmoet het jongetje dat hij eens was; hij komt als het ware zo van een schoolfoto gelopen die de oudere Anton de dag ervoor nog heeft zitten bekijken: 'Toen ik de jongen van de schoolfoto de volgende dag in de stad op me af zag komen, was mijn eerste gedachte: wat een opluchting dat hij fatsoenlijke kleren heeft aangetrokken; dat hij niet in die stomme blouse uit de jaren vijftig rondloopt.'

De kracht van deze roman is dat de truc werkt. Je gelooft in deze ontmoeting - hoewel er aanwijzingen zijn dat het geen echte ontmoeting is - en de kleine Anton blijkt een uitmuntende verteller te zijn; bijzonder nauwkeurig brengt hij het verleden tot leven.

Dat verleden is voor hem overigens allerminst een verleden, want als jongetje zit hij er nog middenin, al is hij dan op een wonderlijke wijze ten minste twintig jaar later in de tijd beland. Hoe dan ook: wat het jongetje vertelt, is vrijwel allemaal schitterend.

Er worden psychologische redenen aangevoerd die deze ontmoeting moeten verklaren. En daar wringt wel iets in deze roman. De oudere Anton heeft zijn vrouw, Robin, verloren, met wie hij vier jaar gelukkig is geweest. Ze is omgekomen bij een verkeersongeluk. Anton zou de tijd wel willen terugdraaien, opdat hij ervoor kan zorgen dat het ongeluk niet zal gebeuren.

Dat doet hij in zekere zin ook, de tijd terugdraaien: op een gegeven moment ontkent hij dat Robin dood is. Maar dan kan hij toch ook niet echt verder leven. Om zich ervan te overtuigen dat het allemaal echt gebeurd is, duikt hij in oude fotoalbums. En zo belandt hij in de tijd van zijn jeugd.

Iets vergelijkbaars, iets naars verdringen, of proberen te verdringen, blijkt hij ook met een gebeurtenis uit zijn jongensjaren te hebben gedaan. Ik zal niet verklappen wat dat is, maar deze wending is zéker niet het sterkste onderdeel van Alles kantelt.

Hoe spijtig is dat precies? Het irriteert in een roman die verder zo veel fraais heeft te bieden. Lieske schrijft geweldig. Soms schuurt hij tegen de regels van de grammatica aan, maar dat heeft ook wel weer iets eigens, dat lekker je eigen zin doen met taal. Een schrijver mag alles.

Misschien mag hij alleen niet de magische wereld die hij met woorden heeft opgeroepen, uit elkaar laten spatten door die wereld te vermengen met een stompzinnig psychologisch concept als verdringing.