De utopie van de vrije markt

Auteur:
Hans Achterhuis
Genre:
€ 17,95
De utopie van de vrije markt, Hans Achterhuis

Artikel VPRO - Wie is er verantwoordelijk voor de ideologie achter de vrije markt? 'Is' die vrije markt er niet gewoon? Het antwoord is nee. Filosoof Hans Achterhuis bewijst in De utopie van de vrije markt het bestaan van een kapitalistisch manifest, en de gevolgen daarvan.

In de VS geldt Atlas Shrugged van Ayn Rand als het belangrijkste boek na de Bijbel. Dat wil wat zeggen, al heeft het boek in Nederland nauwelijks die reputatie. Rand schetst in Atlas Shrugged een kapitalistische utopie, waar medemenselijkheid en onbaatzuchtigheid in worden gewisseld voor een wereld van neoliberale utopisten, waar het vrije markt-denken hoogtij viert en eigenbelang voorop staat.

Achterhuis wees de inktzwarte toekomstvisie van Rand instinctief af, maar besloot zich uiteindelijk toch in de materie te verdiepen. “Ik ben het volstrekt niet eens met het mensbeeld van Rand, maar tegelijkertijd boeit het mij. Waar een utopie normaliter inhoudt dat iedereen gelijk en gelukkig is, is in de wereld van Rand elke relatie een non-relatie. Overal moet geld aan verdiend worden, delen is volstrekt verboden. Mensen moeten in die wereld op een volstrekt nieuwe manier met elkaar leren omgaan. Bij Rand was het bij wijze van spreken zelfs al verboden om even met de afwas te helpen.”

Atlas Shrugged maakte de weg vrij voor De utopie van de vrije markt, waarin Achterhuis de vloer aanveegt met het misverstand dat de vrije markt een natuurlijk proces is dat door niemand is bedacht. De vrije markt is zeer bewust georganiseerd vanuit de staat en vergt evenveel planning, organisatie en ideologie als bijvoorbeeld het communisme, zo bewijst Achterhuis. “Die ideologie van neoliberale utopisten is een beangstigende. Wat ik helemaal schokkend vond is dat bleek dat Alan Greenspan, tot 2006 directeur van de Federal Reserve Bank, gold als een van Rand’s grootste aanhangers. Hij geeft letterlijk aan alles over de maatschappij van haar geleerd te hebben. Daardoor handelde hij gedurende zijn hele aanstelling in een absoluut en blind geloof in de markt, met alle gevolgen van dien, zoals de huidige kredietcrisis. Het zal moeilijk worden om dat nog terug te draaien.”

De utopie van de vrije markt - Hans Achterhuis

Veel mensen denken dat de vrije markt een objectief proces is dat niemand heeft bedacht en uitgevoerd. Niemand lijkt verantwoordelijk te zijn voor de ideologie en de utopie erachter. Er zou geen 'kapitalistisch manifest' bestaan.

Hans Achterhuis laat zien dat een dergelijk manifest wel degelijk bestaat. Dat is de fascinerende roman Atlas Shrugged (1957), geschreven door een in Amerika zeer invloedrijke filosofe van wie wij in Europa de naam nauwelijks kennen: Ayn Rand. Atlas Shrugged geldt in de VS na de Bijbel als het belangrijkste boek van de afgelopen eeuw. Het gaat over een elite van neoliberale utopisten die de bestaande samenleving volledig kapotmaken, waarna ze de nieuwe wereld van het ultrakapitalisme op kunnen bouwen.

Met dit boek leverde Ayn Rand de blauwdruk voor Milton Friedman en zijn 'Chicago Boys', die in het Chili van Pinochet gebruik hebben gemaakt van de militaire coup om hun neoliberale utopie versneld in te kunnen voeren. Ayn Rand was bovendien de ideologische inspirator van niemand minder dan Alan Greenspan, tot 2006 de president van de Amerikaanse Federal Reserve Bank, waarvan de monetaire politiek in onze geglobaliseerde wereld letterlijk ieder mens raakt, zoals de kredietcrisis laat zien. Deze crisis vormt voor Achterhuis de beslissende aanleiding om de neoliberale utopie, met al haar verleidelijke én verwoestende kanten, diepgaand te onderzoeken.

""

Recensies

Er zijn nog geen recensies aanwezig.