Loflied op de rijpe vrouw

Parool recensie - Het schijnt de nieuwste trend op relatiegebied te zijn, overgewaaid uit de Verenigde Staten: cougars. Letterlijk vertaald zijn het 'poema's', in de praktijk geslaagde, zelfverzekerde en financieel onafhankelijke carrièrevrouwen tussen de 40 en 60, die seksuele relaties aangaan met jonge mannen. Madonna is er een, evenals Demi Moore, en in ons eigen land wordt de geuzennaam gevoerd door Patricia Paay.

In interviews naar aanleiding van zijn nu ook in Nederland heruitgegeven debuut Loflied op de rijpe vrouw, reageert Stephen Vizinczey ontstemd als wordt gesuggereerd dat zijn boek wordt bevolkt door cougars. 'Deze vrouwen denken vanuit het gemak,' zegt hij, 'mijn vrouwen onderwijzen, en geven zorg.' Inderdaad: na lezing van de roman kun je moeilijk concluderen dat het een soort voorlijke handleiding is voor het nieuwe relatiefenomeen; het is een boek dat je aan elke puber zou willen geven met verwarde gevoelens omtrent het leven en de liefde.

De fictieve memoires van filosofieprofessor András Vajda werden voor het eerst in 1965 gepubliceerd in Canada, het land waar Vizinczey terecht was gekomen nadat hij zijn geboorteland Hongarije had moeten ontvluchten wegens zijn betrokkenheid bij de studentenopstand van 1956. Het werd een instant succes: de critici bestempelden het boek als een meesterwerk, het werd in meer dan dertig landen vertaald en ging tot nu toe wereldwijd meer dan vijf miljoen keer over de toonbank. Toen Vajda twee jaar oud was werd zijn vader in Hongarije door de nazi's vermoord. Hij groeide op met zijn moeder, haar vriendinnen en zijn tantes aan de ene kant en de franciscaner paters aan de andere; beide partijen leerden hem al op jonge leeftijd de 'verrukking' en 'eerbied' te waarderen die hem op latere leeftijd hielpen vrouwen beter te begrijpen: 'Soms geloof ik nog weleens dat je geen beter leven zou kunnen hebben dan als franciscaner monnik met een harem van veertigjarige vrouwen.'

Als het oorlogsgeweld toeneemt komt Vajda in een Amerikaans vluchtelingenkamp terecht. Daar ontdekt hij dat hij niet de enige jonge man is die rondloopt met onvervulde verlangens: om in de behoeftes van de soldaten te voorzien, treedt hij op als pooier van de gevluchte Hongaarse vrouwen; vooral een voorname gravin op leeftijd is in trek. Zij is ook degene die Vajda zijn eerste seksles geeft. Wanneer de oorlog met Duitsland is afgelopen en Stalin de Hongaren in een ijzeren greep houdt, stort de jonge Vajda zich op elk vrouwelijk schepsel dat in zijn buurt komt. Leeftijdgenoten blijken geen geschikte partners - prachtig en pijnlijk is de scène waarin hij wordt weggehoond omdat hij tijdens het dansen met een meisje een erectie krijgt - en dus zoekt hij zijn heil bij de wat oudere vrouw. Buurvrouw Maya, die hem inwijdt in de regels het spel; de teleurgestelde Zsuzsa; de onverzadigbare actrice Boby; de onbereikbare Ilona en de frigide Paola: de geschiedenissen met deze vrouwen vormen Vajda's lessen in de liefde, en zijn hartveroverend en weemoedig tegelijk. Hoewel de scènes vaak zeer erotisch zijn, wordt Vizinczey nergens banaal en plat; winnaars van de Bad Sex Award zouden veel van hem kunnen leren.

Wat het toch al filosofisch ingestelde boek een extra verdieping geeft, is de achtergrond van terreur en repressie waartegen de held zijn avonturen beleeft. In een indringend hoofdstuk tegen het einde van de roman beschrijft Vajda hoe hij net als zijn schepper in opstand komt tegen het communistische regime en zijn vaderland hals over kop moet verlaten. En passant krijgt de lezer een lesje in de roerige geschiedenis van de Hongaren, die met een koppige trots hebben geleerd elke nederlaag als een overwinning in wording te zien. De cirkel is rond, de eerste helft van Vajda's leven staat in het teken van de vlucht, die hij af en toe kan onderbreken in de armen van een vrouw. Zo is Loflied op de rijpe vrouw niet alleen een geestige en ontroerende seksuele coming of age-novel, maar ook het verhaal van een eeuwig rusteloze, opgejaagde ziel op zoek naar verlossing.