De Vrijheidslezing van Salman Rushdie

Dit is het vervolg van De Vrijheidslezing van Salman Rushdie.
 
Terwijl ik naar binnen loop, is het eerste wat me opvalt het feit dat er hypermoderne flatscreens in de kerk hangen, die aan de pilaren gemonteerd zijn. Naast de beeldschermen staan cameramannen klaar om de lezing vast te leggen. Camera’s, beeldschermen; het doopt de kerk om tot een soort enorme filmstudio. Ik neem plaats. Na ongeveer een uur wachten hoor ik applaus. Ik kijk om en zie negen mannen de Pieterskerk binnenlopen. Ik klap mee. Als ik goed kijk zie ik tussen de mannen een klein mannetje, alleen aan de zij- en achterkant van zijn hoofd zit nog wat haar, verder heeft hij een ringbaardje en een ietwat glazige blik in zijn ogen. Dus dit is de man die tien jaar ondergedoken zat, die middelpunt van wereldwijde controversie was en tegenwoordig fel strijdt voor de vrijheid van meningsuiting. Dus dit is Salman Rushdie.
 
Tegen mijn verwachting in neemt Salman Rushdie plaats op een stoeltje op de voorste rij, in plaats van dat hij het podium betreedt en achter het spreekgestoelte gaat staan. Eerst spreken twee mannen namens de organisatie van de Vrijheidslezing. Ze introduceren Rushdie. Eén van de twee doet dat met wel erg grote en lyrische complimenten. Zo noemt hij Rushdie ‘een van de, misschien wel de belangrijkste persoon van de 20ste eeuw’; een opmerking waar je je vraagtekens bij kunt zetten. De complimenten van de twee sprekers ontgaan ook Rushdie niet. Toen hij het podium mocht betreden en het woord kreeg, was het eerste dat hij zei: “Na al deze complimenten, beloof ik u, gaat het komende uur een grote teleurstelling worden.” Een veelbelovende opening.
 
In een interview werd ooit eens aan Rushdie gevraagd of hij niet moe werd van alle vragen over de rel rondom De duivelsverzen, elk interview weer. Ja, was het antwoord van Rushdie, maar het is belangrijk dat erover gesproken wordt. De rel is een ingang, legde Rushdie toen uit, voor de discussie rondom de vrijheid van meningsuiting en censuur. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Rushdie in zijn Vrijheidslezing in de Pieterskerk sprak over de rel rondom De duivelsverzen. “Ik sla het meeste over, want er is al veel gezegd over De duivelsverzen, maar er zijn ook wel dingen die ik wel wil bespreken, ook een paar vrij grappige dingen,” aldus Rushdie. Zo vertelt hij dat hij eens geïnterviewd werd, samen met één van de moslims die De duivelsverzen aanstootgevend vonden. De moslim, nog een jonge jongen, werd gevraagd of hij het boek wel had gelezen. “Nee,” was het antwoord, “boeken zijn niet echt mijn ding.” “Maar,” vroeg Rushdie toen, “hoe weet je dan dat het boek aanstootgevend is?” “Ik hoef niet in het riool te lopen om te weten dat het stinkt.” Rushdie: “Ik denk dat dat een erg goed punt was. [pauze] Over riolen dan.” Overigens vertelde Rushdie dat hij de jongen jaren later nog eens sprak. De jongen was atheïst geworden, had het boek gelezen, en zag het probleem niet.
 
Twee jaar na de publicatie van De duivelsverzen werd een film gemaakt over Rushdie. De film was van Pakistaanse makelij. Rushdie werd in de film afgeschilderd als een agressieve tiran, die in een enorme villa woonde en zijn personeel uitkafferde. Op het einde van de film treft een bliksem Salman Rushdie, waardoor hij sterft; een persoonlijke straf van god. De Britse regering wilde de film verbieden. Rushdie was daar echter op tegen. Hij was bang dat een verbod op de film zou leiden tot nieuwsgierigheid. De film zou terechtkomen in het undergroundcircuit, met wie weet welke gevolgen. Ironisch vindt Rushdie het wel, vertelt hij, dat hij in zekere zin pleitbezorger werd van de film waarin hij zelf belachelijk gemaakt werd. Overigens heeft Rushdie ook nog wel een compliment voor de filmmakers. De scène waarin een Pakistaanse guerrillero wordt gemarteld omdat Rushdie hem voorleest uit De duivelsverzen vond hij erg komisch. Het punt dat Rushdie wil maken met zijn verhaal over de film is dat vrijheid in de kunst zeer belangrijk is, ook al is dat de vrijheid van Pakistaanse filmmakers die Salman Rushdie laten vermoorden door God.
 
Rushdie besluit zijn lezing met te wijzen op de belangrijke rol die literatuur speelt in ons leven. Literatuur is een krachtig wapen, stelt Rushdie, om meer over onszelf te weten te komen, om een stem te geven aan groepen binnen de samenleving en om deel te nemen aan maatschappelijke discussies. Een applaus volgt. Minutenlang blijft het publiek de handen op elkaar slaan. Na een kort vragenrondje moet Rushdie de Pieterskerk verlaten. Eén van de organisatoren legt uit: “Mister Rushdie has a plane to catch.”

Ga naar het profiel van Salman Rushdie
 

Salman Rushdie wordt geïnterviewd door Patta Satalia, een interviewster van Penn State Public Broadcasting. Hij spreekt over zijn roman Shalimar the Clown, en over zijn leven als schrijver.