Herman van Veen

'Ik ben de eendagsvlieg die de dood hoogacht, omdat hij eeuwig is. 'Zo bezien is het voor Herman van Veen al vroeg in de avond – bijna zestig jaar is hij. Het besef van oud er worden werd manifester dan ooit bij het overlijden van zijn ouders, kort na elkaar. In dezelfde periode werd hij ook nog opa. Hoe ziet de nog immer rondvliegende en luid gonzende Herman van Veen het verstrijken van de tijd? Is hij benauwd voor het middernachtelijke uur?

Ruim vijfendertig jaar lang staat hij al op de bühne. Een boerenpummel van wereldklasse zo typeerde The New York Times hem ooit na een optreden op Broadway. Volgens de Nürnberger Zeitung stamt Van Veen af van Woody Allen, Chaplin en de Marx Brothers. Hij stond in het grootse Olympia in Parijs, waar Edith Piaf en Jacques Brei ook furore maakten. Hij stond in Carnegie Hall in New York. Kortom, de entertainer Herman van Veen heeft echt wel iets met zijn tijd gedaan, en hij is vast van plan om nog lang door te gaan met zingen, vioolspelen, verhalen vertellen en grappen maken. Maar ook bij de artiest gaan de jaren tellen. Hoe?

PW: Even puur fysiek: hoe merk je dat je ouder wordt? Waar beginnen de botten al te kraken?

Van Veen: Rechts onder in mijn rug. En in mijn nek . Dat komt omdat ik vanaf mijn tiende jaar viool speel. Het staan en de manier waarop je dat instrument vastklemt tussen kin en schouder is bepaald niet een zeer gezonde houding. Dat begint gewoon slijtage te vertonen. Dus ik moet het laten soigneren: met massage kun je tamelijk diep in die rug- en nekspieren komen - zo blijven ze zacht als leer. Ik merk het ook aan mijn knieën.
Tot mijn vijftigste heb ik amateurvoetbal gespeeld. De aanhechtingen doen soms gewoon pijn.

PW: 'Ik zie het ouder worden als een verschrikkelijk schitterend proces,' zei je vier jaar geleden. 'Maar ga mij niet vertellen dat het romantisch is. Het is meedogenloos.'

Van Veen: Ja, het ouder worden is een proces van niets ontziende aftakeling. Ik smijt niet meer met mijn krachten. Vroeger deed ik dat wei - als jongeman weet je nauwelijks dat je een lichaam hebt, omdat het zo vanzelfsprekend is. Bang voor kwalen ben ik niet. je kunt genetisch niet voorzien wat je meedraagt, maar vooralsnog zijn de problemen niet meer dan probleempjes. Ik heb een onvoorstelbaar gezond Lichaam. Dat is gewoon mazzel.

PW: En hoe heeft de tand des tijds invloed op je stem?

Van Veen: Ik ben qua timbre gedaald - mijn stem is lager geworden. Bij wijn
zou je zeggen: beter. Een jaar of vijftien geleden heb ik voor het eerst een keelontsteking gehad, in Boston. Een jongeman gaf mij toen een Tibetaanse spreuk: jan-mio-ho-ren-que-kiooo. 'Als je slecht bij stem bent,' zei hij, 'moet je die spreuk gewoon repeteren.'
De klank heeft een bepaalde resonantie die je borstkas doet trillen. Dat gaat echt helemaal los, joh.

PW: Een mens ervaart, een mens leert. Wat is nou de grootste verworvenheid van het ouder worden?

Van Veen: Het reservoir aan herinneringen. Na alles wat je hebt gezien, gehoord en gevoeld heb je meer referentiekaders. Vergelijk het met een zeilschip. Die zee vertelt mij meer dan vroeger. Omdat ik hem al vaker heb zien kolken. De wind heb ik vaker horen
brullen. Je durft op je eigen kompas te varen, daar vertrouw je blind op. Geeft rust.

PW: Dus je kunt nu meer genieten van het 'zeilen’?

Van Veen: Het is anders genieten. Vroeger was je meer overgeleverd aan de elementen, maar dat had ook z'n spanning. De ervaring van het zeilen verandert. Maar andersom, als je terugkijkt: de geschiedenis verandert ook. In 1982 speelde ik een reeks voorstellingen in New York. Daar is een elpee van verschenen. Op de hoes zie je een wat wonderlijke man met een houten viool, met op de achtergrond de Twin Towers. Na 11 september 2001 is die hoes veranderd! Want achter mij is inmiddels iets gebeurd. Dat is een nieuw verhaal, begrijp je?

Ik houd zielsveel van mijn moeder. Maar gisteren zei ik vrij spontaan in de voorstelling: 'Moeders zijn niet te vertrouwen. Want ze gaan dood. Dat was toch niet de bedoeling? Mama? De bedoeling was toch dat je er altijd zou zijn? Dat heb je beloofd! Je hebt me
nooit verteld dat je doodging,' Op ironische wijze geef je de verlorenheid aan als zoiets vanzelfsprekends er niet meer is.

PW: Wat waren de omstandigheden?

Van Veen: Ouderdom. Ze was op, 83 jaar. 'Het kippenhok is stuk,' zei ze zelf.
Mijn moeder was een mevrouw die zich zeer plastisch kon uitdrukken. Ze heeft ongelooflijk hard gewerkt in haar leven: kinderen opvoeden, huis schoonmaken, familie bij elkaar houden. Net als mijn vader. Ze hadden allebei een geweldige overlevingsdrang.
Het waren positieve, optimistische, poetsende mensen .

Toen mijn moeder overleed, was ik ademloos. Ik stond bij haar dode lichaam. Dit was mijn moeder niet meer. Een verbijsterende vaststelling. Haar mond was half open, het was alsof de geest of de ziel of het wezen daar letterlijk was uitgevlogen. Het is nu drie jaar geleden. Ik heb daar nog steeds geen woorden voor. Haar dood geeft een onherbergzaam gevoel, omdat het fenomeen van onvoorwaardelijke liefde rücksichtslos uit je bestaan is weggeslagen. Niet te vervangen, gewoon.

PW: Dan is het extra wrang als het lot bepaalt dat je drie maanden daarna ook je vader kwijtraakt.

Van Veen: Dat was een afscheid met een glimlach. Ik had de diepte van het ravijn al gezien. Mijn vader had last van hart problemen en tia's, heel kleine herseninfarcten. Hij is vredig gestorven, weggezakt in zijn stoel. Zijn dood was onvoorstelbaar voorspelbaar. Mijn ouders hielden enorm veel van elkaar - die zaten met een elastiekje aan elkaar vast. Die twee waren zo in het leven verbonden dat het niet vreemd is dat ze snel na elkaar zijn vertrokken. Denk ik dan maar.

Verdriet moet je vieren. Dat moet je niet onderdrukken of verdringen. Jank maar. Praat. Lach. Geneer je niet voor je tranen. Het is een zegen dat ik dit vak heb. Met het schrijven en zingen van liedjes kun je weer enige balans vinden.

_{Een van Herman's vele hits, Opzij, Opzij, Opzij}

PW: Men zegt: als je je ouders verliest, ben je kind af.

Van Veen: Dat is zeker zo. Niemand kan zo over je bol strijken als je moeder. Niemand kan jou zo bemoedigend toeknikken als je vader. Dat bestaat niet meer. Er zullen nooit meer twee mensen in de zaal zitten die zo trots waren als zij. Op het einde van de voorstelling konden zij alleen maar kijken naar al die mensen die stonden te klappen en te juichen. Voor hun jongen. Ze vergaten gewoon om op te staan. Dat is voor altijd weg. Je bent met minder.

PW: In dezelfde periode krijgt jouw dochter Babette een zoon, Sebastiaan.
Kind af zijn en opa worden. Bizar.

Van Veen: Ja, Mijn beeld is: ik sta stil op een perron, de treinen suizen links en rechts aan mij voorbij, instappen kan niet - het gebeurt allemaal maar gewoon. Mijn moeder... we hadden een gesprek met haar rond het ziekenhuisbed, met de kinderen. Ze was het leven zat. Maar Babette was zwanger. Ik zei: 'Er groeit wel toekomst. Het zou toch mooi zijn als je daarbij zou zijn?' Toen keek ze me aan zoals ze altijd naar me keek als ik vroeg: 'Mag ik nog een uurtje opblijven?' Ze zei: 'Laat me hier maar over nadenken.' En ze hield het nog zeven maanden vol.

Ik ben naar de geboorte gereden en heb alles op video vastgelegd, Dat jongetje lag nog niet droog en wel in zijn wiegje of ik was alweer op weg naar mijn moeder, in de nacht, met video en tv-toestel. Ze lag weer in het ziekenhuis. Samen met mijn vader heeft ze met ongelooflijke ernst naar de beelden van haar achterkleinzoon gekeken. Er kwam een bijna-goedkeurend knikje, zo van: dat had Babette knap gedaan, keurig afgeleverd, handjes en voetjes ook netjes afgewerkt. Ze liet een diepe zucht. Een paar dagen later overleed ze.

Lees hier het volledige Kind af artikel