Salman Rushdie

Als ik op 18 juni om half twee aankom bij de Pieterskerk in Leiden staat een grote groep mensen al te wachten voor de gigantische kerkdeuren. De menigte zal over enkele minuten de kerk binnengaan. In de kerk zal de Vrijheidslezing plaats vinden, een initiatief van de Universiteit Leiden, in samenwerking met het LUMC en de gemeente Leiden. Namens BoekenBuzz bezoek ik de lezing, om u, de lezer, (beter) kennis te laten maken met de spreker van de eerste Vrijheidslezing, een even beroemd als berucht auteur: Salman Rushdie.

Salman Rushdie
Salman Rushdie is een in India geboren, Brits auteur. Zijn schrijverscarrière begon in 1975, met de publicatie van het boek Grimus. In de debuutroman zijn de eerste tekenen van de ‘latere’ Rushdie al te herkennen. Grimus is een pastiche van sciencefiction, magisch realisme en mythologie. Desondanks wordt Rushdie’s debuut genegeerd door de literaire critici, en ook onder de lezers is Grimus niet erg populair.
 
Hoe anders was de receptie van zijn tweede roman, Middernachtskinderen (1981)! Er was lof alom. Waar niemand oog had voor Grimus, was het Middernachtskinderen dat kon rekenen op ronduit lyrische complimenten, Salman Rushdie had de literatuur ‘opnieuw uitgevonden’, aldus diverse Britse critici. Om met de vooraanstaande criticus Malcolm Bradbury te spreken: met Middernachtskinderen maakte Rushdie een nieuwe start voor de laattwintigste-eeuwse roman mogelijk. Het boek werd dan ook beloond met de prestigieuze Booker Prize van 1981. Later, in 1993, won het boek ook de Booker of Bookers Prize: een prijs voor de beste Booker Prize-winnende roman van de laatste 25 jaar.
 
Na het ongekende succes van Middernachtskinderen schreef Rushdie een kortere roman, Schaamte (1983), waarin hij een beeld schetst van het politieke landschap in Pakistan. Net als in Middernachtskinderen is ook in Schaamte de sfeer en stijl afwisselend realistisch en magisch(-realistisch).
 
In 1988 publiceert Rushdie een nieuw werk, dat wederom een pastiche is, ditmaal van Bollywood en het islamitisch gedachtegoed: De duivelsverzen. Rondom het boek ontstond enorme ophef. Het feit dat Rushdie de Koran vermengde met het ‘banale’ Bollywood werd als aanstootgevend ervaren door (een deel van) de moslimgemeenschap. De toenmalig leider van Iran, Khomeini, verklaarde Salman Rushdie vogelvrij. Khomeini sprak een fatwa uit, hetgeen er op neer kwam dat hij Rushdie dood wilde hebben, liever vandaag dan morgen. Rushdie kreeg vervolgens bescherming van de Britse staat, en heeft tien jaar ondergedoken. Hoewel het inmiddels meer dan twintig jaar geleden is dat Khomeini de fatwa uitsprak, wordt Rushdie ook tegenwoordig, anno 2010, streng beveiligd.
 
In 1994 publiceerde hij een bundel korte verhalen, met de titel Oost, West. Die titel kan gezien worden als een scharnier tussen twee periodes in Rushdie’s schrijverscarrière: na De duivelsverzen verplaatste zijn focus zich van de oosterse wereld (vooral boeken over Pakistan en India) naar de westerse. In 1995 schreef hij  De laatste zucht van de Moor, een boek dat een honderdjarige geschiedenis van India biedt, waarbij vooral ingegaan wordt op de handelsbetrekkingen tussen India en het Iberisch Schiereiland. Vervolgens verscheen De grond onder haar voeten (1999), een roman over de Amerikaanse rock’n-roll-scene en sterrendom in India. In 2001 schrijft Rushdie het boek Fury. Het verhaalt over de machtspositie van Amerika. Fury werd onder de Nederlandse titel Woede uitgegeven als het Boekenweekgeschenk. Het was de eerste keer dat een niet-Nederlandse auteur het Boekenweekgeschenk schreef. In 2005 publiceerde Rushdie Shalimar de clown. Het thema van dit boek is onmiskenbaar religie. Het gaat over hoe India en Pakistan ervoor zorgen dat hindoeïsme en de islam niet langer vreedzaam naast elkaar kunnen leven, maar botsen.
 
De Vrijheidslezing
Dat ook in 2010 veiligheidsregelingen worden getroffen rondom Salman Rushdie, ondervind ik persoonlijk, overigens net als alle andere bezoekers van de lezing. Het was vereist je drie weken voor de lezing aan te melden als bezoeker. Na aanmelding werd een uitnodiging verstuurd, waarin nadrukkelijk werd gewezen op het feit dat je zowel de ontvangen uitnodiging als een geldig legitimatiebewijs mee moest nemen om toegang te krijgen. Ik breng de vereiste papieren mee, en krijg toegang tot de Pieterskerk.
 
Lees hier het hele verslag van de Vrijheidslezing van Salman Rushdie